Aan de zuidoostkant van Roermond, in de wijk die naar haar vernoemd is, staat de Kapel in ’t Zand. Voor veel Nederlanders is het een gebouw waar ze langsrijden, voor duizenden pelgrims per jaar is het een bestemming. Roermond is een van de belangrijkste bedevaartsoorden van het land, en dat is hier de plek.
Hoe het begon
In 1418 gaf het stadsbestuur van Roermond opdracht tot de bouw van een eenvoudige, aan Maria gewijde kapel buiten de Zwartbroekpoort, aan het zand. In die kapel stond een Mariabeeldje dat bekend werd door gebedsverhoringen, en daaromheen ontstond de legende van Onze Lieve Vrouwe in ’t Zand. Het beeldje zou zijn gevonden in een put, en die put ligt er nog.
Afgebroken en weer opgebouwd
De geschiedenis van de kapel loopt gelijk op met die van de stad, en dat betekent geweld. Tijdens het beleg van Roermond in de zestiende eeuw legerden troepen zich bij de kapel, en de Spanjaarden braken haar af zodat zij niet als verschansing kon dienen. In de zeventiende eeuw werd er opnieuw gebouwd en telkens uitgebreid, omdat het aantal bedevaartgangers bleef groeien. Bij het beleg van 1702 raakten de kapel en de kosterij beschadigd door kogels, en die werden als aandenken in de muur gemetseld. Tijdens de Franse tijd ging de kapel dicht, om kort daarna weer open te gaan.
De neogotische kapel van nu
Het gebouw dat er nu staat is grotendeels neogotisch en werd ontworpen door architect Johannes Kayser. Lange tijd deed het dienst als kloosterkerk van het aangrenzende redemptoristenklooster, en die orde heeft eeuwenlang de bedevaart begeleid. De kapel is tegenwoordig ook parochiekerk, dus het is zowel een plek voor pelgrims als voor de mensen die er in de wijk omheen wonen.
Het kruiswegpark
Naast de kapel ligt een kruiswegpark, een aangelegd park met staties waarlangs je de kruisweg loopt. Dat is een vorm van devotie die je in Nederland niet vaak in de buitenlucht tegenkomt en die hier bewaard is gebleven. Ook zonder religieuze aanleiding is het een fijne, stille plek om doorheen te wandelen, met oude bomen en beeldhouwwerk.
De begraafplaats
Bij de kapel ligt de oude begraafplaats van Roermond, waar ook een Joodse begraafplaats deel van uitmaakt. Voor wie zich in de stadsgeschiedenis verdiept, staat hier een groot deel van het negentiende-eeuwse Roermond bij elkaar, met graven van families die in de kerkelijke kunstnijverheid werkten, van bestuurders en van geestelijken. Het is een van de plekken waar je ziet hoe klein en hoe verweven deze stad eeuwenlang was.
Wat je er ziet en doet
- Het genadebeeld van Onze Lieve Vrouwe in ’t Zand.
- De put waarin het beeldje volgens de overlevering werd gevonden.
- De kanonskogels in het muurwerk, als herinnering aan de belegeringen.
- Het kruiswegpark met de staties.
- De ex-votoborden en dankbetuigingen die door de eeuwen heen zijn achtergelaten.
Roermond als pelgrimsstad
De kapel is niet het enige religieuze spoor in de stad. In Roermond komen ook pelgrimsroutes samen die vanuit het noorden van Nederland naar Santiago de Compostela lopen. Die route gaat vanaf de kathedraal via de straat die Voorstad Sint Jacob heet en dan langs de Roer naar het zuiden. De naam van die buurt is dus geen toeval maar een wegwijzer die eeuwen oud is.
Een bezoek
De kapel ligt buiten het centrum, aan de kant van de Kapellerlaan en de Herkenbosscherweg, en is met de fiets vanuit de binnenstad in een kwartier te doen. Kom je op een dag waarop een bedevaart plaatsvindt, dan is het druk en zie je de traditie in werking. Kom je op een gewone doordeweekse dag, dan is het er stil en heb je het park bijna voor jezelf. Beide zijn de moeite waard, maar het zijn twee heel verschillende bezoeken.
